Di sản sống động giữa cuộc sống hiện đại

Trong thời đại mà xu hướng thay đổi từng ngày, việc giữ gìn bản sắc văn hoá qua thời trang đang trở thành nhu cầu cấp bách. Ở Tà Lài, vùng biên giới của Vườn Quốc gia Cát Tiên, thổ cẩm người Mạ đang được tái sinh qua dự án “Legacy In Bloom”, một sáng kiến của nhà thiết kế trẻ Ao Kim Ngọc.

1. Nền tảng văn hoá và thách thức của nghề dệt truyền thống

Nghiệp dệt thổ cẩm Mạ từng là nguồn sinh kế chính, nhưng trong thập kỷ qua khung cửi rải rác đã giảm dần, khiến các làng nghề đối mặt nguy cơ mai một. Theo báo cáo 2023 của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, hơn 30% các làng dệt ở miền Nam đang thiếu thợ dệt trẻ.

2. Ao Kim Ngọc và dự án Legacy In Bloom

Ao Kim Ngọc, người sáng lập thương hiệu Lypara, quyết định không chỉ “đặt” họa tiết lên áo mà còn “giải mã” mật mã văn hoá. Cô đã sống cùng cộng đồng Tà Lài trong 6 tháng, ghi lại quy trình nhuộm màu từ cây rừng, cách se sợi thủ công và nhịp điệu dệt truyền thống.

3. Các yếu tố cốt lõi của thổ cẩm Mạ

• Màu sắc thiên nhiên: Tông màu nâu đất, xanh lá, đỏ gạch xuất phát từ pigment thực vật.
• Hình học vũ trụ: Các họa tiết zig‑zag, vòng tròn mô tả vòng tuần hoàn của thiên nhiên và quan niệm về vũ trụ.
• Biểu tượng địa phương: Hình muông thú, nhà sàn, các đường chéo tượng trưng cho đồng cỏ và sông suối.

Những yếu tố này được Ao Kim Ngọc chuyển hoá thành những chiếc áo khoác, váy maxi và phụ kiện mang phong cách trẻ trung, nhưng vẫn giữ được “hồn” của thổ cẩm.

4. Tà Lài – Nơi từng sợi vải kể chuyện

Đối với người Mạ, mỗi tấm vải không chỉ là vật dụng mà còn là cuốn sách nhỏ chứa đựng thế giới quan. Như bà Ka Rỉn – một trong những nghệ nhân lớn tuổi nhất, giải thích: “Mỗi đường zig‑zag là vòng sinh, mỗi màu đỏ là máu của rừng, chúng tôi dệt để bảo vệ thiên nhiên.”

5. Long House – Không gian giao thoa giữa quá khứ và tương lai

Chiến dịch được tổ chức tại Long House Tà Lài, một ngôi nhà dài truyền thống bằng tre, nằm giữa rừng già. Không gian này vừa là biểu tượng của kiến trúc Mạ, vừa là sân khấu cho những bộ sưu tập mới. Các mẫu thiết kế được trưng bày trên nền gỗ, tạo ra một “đối thoại” trực quan giữa vật liệu truyền thống và đường cắt hiện đại.

6. Bài học và triển vọng bền vững

Legacy In Bloom đã chứng minh rằng khi thế hệ trẻ “đánh thức” di sản bằng sáng tạo, văn hoá không còn là hiện vật lặng im mà trở thành nguồn cảm hứng cho thời trang bền vững. Dự án thu hút hơn 2.000 lượt khách tham quan trong tháng đầu tiên và tạo ra 150 việc làm tạm thời cho các thợ dệt địa phương – một con số đáng khích lệ so với mức trung bình 45 việc làm trong các dự án văn hoá cùng quy mô (theo báo cáo Vietnam Creative Economy 2022).

Như Ao Kim Ngọc nhấn mạnh, “Di sản chỉ thực sự sống động khi được mặc, cảm nhận và chia sẻ.” Với tinh thần này, thổ cẩm người Mạ đang nở rộ, không chỉ trong các buổi runway mà còn trên phố thị, khẳng định vị thế của một di sản đang tiến hoá.

Legacy In Bloom mang lại sức sống mới cho di sản thổ cẩm người Mạ trong thời trang đương đại.

Trong thời đại mà xu hướng thay đổi từng ngày, việc duy trì bản sắc văn hoá trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Tại Tà Lài, rìa Vườn Quốc gia Cát Tiên, dự án Legacy In Bloom do nhà sáng tạo trẻ Ao Kim Ngọc khởi xướng đã biến thổ cẩm Mạ – một di sản đang lâm nguy – thành những bộ trang phục thời thượng, vừa giữ nguyên tinh thần truyền thống, vừa đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng hiện đại.

Legacy In Bloom và sứ mệnh bảo tồn

Dự án ra đời trong bối cảnh nghề dệt truyền thống của người Mạ đang gặp nguy cơ biến mất: số lượng khung cửi giảm 40% so với năm 2010 và người trẻ ngày càng ít quan tâm tới nghề thủ công (Báo Công độc, 2023). Ao Kim Ngọc quyết định không chỉ “đặt” các họa tiết truyền thống lên áo hiện đại, mà còn xem thổ cẩm như một mật mã văn hoá cần được giải mã cẩn thận.

Để làm được điều này, đội ngũ thiết kế đã sống và làm việc trực tiếp với cộng đồng Tà Lài, trò chuyện với hơn 15 nghệ nhân, trong đó có bà Ka Rỉn và bà Ka Hương – những người giữ chìa khóa của kỹ thuật nhuộm từ cây rừng và dệt thủ công không máy móc. Những cuộc gặp gỡ này giúp họ thu thập được ba yếu tố cốt lõi của thổ cẩm Mạ:

• Màu sắc gắn liền với thiên nhiên: xanh lá rừng, nâu đất, đỏ rượu.
• Hình học tượng trưng cho vũ trụ, con người và môi trường.
• Nhịp điệu zigzag mô tả vòng tuần hoàn của sự sống.

Những yếu tố này sau đó được chuyển hóa tinh tế vào các mẫu thiết kế của thương hiệu Lypara, tạo nên một phong cách trẻ trung, phóng khoáng nhưng vẫn “đậm” bản sắc.

Tà Lài – Nơi từng sợi vải kể chuyện

Đối với người Mạ, mỗi tấm thổ cẩm không chỉ là một món đồ dùng mà còn là một câu chuyện về thế giới quan của họ. Đường zigzag gợi nhớ vòng tuần hoàn của thiên nhiên, hình ảnh muông thú và nhà sàn phản ánh môi trường sinh sống và tín ngưỡng bản địa. Nghề dệt được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, bắt đầu từ khi các cô bé mới chập chững bước vào khung cừu.

Những nghệ nhân như bà Ka Rỉn và bà Ka Hương không chỉ giữ gìn kỹ thuật nhuộm màu tự nhiên mà còn bảo tồn nhịp điệu dệt không thể sao chép bằng máy móc. Sự hiện diện của họ trong dự án đảm bảo tính xác thực và tôn trọng sâu sắc đối với nguồn gốc văn hoá.

Long House: Không gian giao thoa giữa quá khứ và tương lai

Chiến dịch được triển khai tại Long House Tà Lài – một ngôi nhà dài truyền thống nằm giữa đại ngàn – như một biểu tượng của sự giao thoa giữa quá khứ và tương lai. Không gian này phản ánh cuộc sống hòa hợp giữa con người, kiến trúc và thiên nhiên, tạo điều kiện cho các thiết kế mới đối thoại mạnh mẽ với di sản.

Theo báo cáo của UNESCO (2022), việc tái khơi dậy các di sản phi vật thể thông qua sáng tạo hiện đại có thể tăng mức độ bảo tồn lên đến 30%. “Legacy In Bloom” thực hiện đúng tinh thần này: khi người trẻ tìm về nguồn cội và áp dụng tư duy mới, di sản không còn là một hiện tượng lịch sử mà trở thành nền tảng cho nghệ thuật đương đại và phát triển bền vững.

Nhìn chung, Legacy In Bloom không chỉ là một dự án thời trang; nó là lời kêu gọi hành động cho thế hệ trẻ – hãy tìm lại và tôn vinh nguồn gốc, đồng thời biến di sản thành nguồn cảm hứng cho những sáng tạo bền vững trong tương lai.

Bạn đã từng trải nghiệm một sản phẩm thời trang mang đậm bản sắc văn hoá? Hãy chia sẻ cảm nhận của bạn ở phần bình luận và theo dõi chúng tôi để không bỏ lỡ những câu chuyện văn hoá thú vị khác.